Zmęczenie, gorszy nastrój, mniejsza chęć na seks i wrażenie, że siła spadła. Te cztery rzeczy potrafią oznaczać niski testosteron. Potrafią też oznaczać kilka innych rzeczy naraz i z samego odczucia nie da się ich rozdzielić. Wytyczne American Urological Association budują rozpoznanie na objawach razem z wynikiem badania krwi, a nie na samych objawach, i to jest cały problem z listami krążącymi po internecie.4
Dlatego to hasło nie jest testem. Jest wyjaśnieniem, co wiadomo, czego nie wiadomo i z czym iść do lekarza. Jeśli szukasz szerszego obrazu, zacznij od przeglądu w dziale rodzaje brzucha.
Po czym poznać, że mam mało testosteronu?
Po badaniu krwi, nie po objawach.
Wytyczne American Urological Association opisują rozpoznanie niedoboru testosteronu jako połączenie objawów z co najmniej dwoma pomiarami stężenia testosteronu całkowitego, z krwi pobranej rano.4 Dwa pomiary, a nie jeden, bo wynik waha się w ciągu doby i między dniami.
Objawy, które najczęściej skłaniają mężczyzn do zrobienia tego badania, to spadek energii, obniżony nastrój, mniejsze libido, zaburzenia erekcji i gorsza tolerancja wysiłku. Żaden z nich nie jest charakterystyczny wyłącznie dla niskiego testosteronu. To jest powód, żeby zrobić badanie, a nie wynik.
Czego tu nie znajdziesz: dawek, nazw preparatów ani oceny, czy Twoje objawy kwalifikują się do leczenia. Terapia testosteronem jest leczeniem na receptę, a wytyczne AUA mają osobne rozdziały dla mężczyzn z chorobą serca, z ryzykiem raka prostaty i dla tych, którzy planują dzieci.4 To są decyzje lekarza.
Co obniża wynik bardziej niż wiek
Tkanka tłuszczowa. I nie jest to niewielka różnica.
W analizie danych 4984 mężczyzn w wieku od 20 do 59 lat z amerykańskiego badania populacyjnego NHANES sprawdzono, ile zmienności stężenia testosteronu tłumaczy każdy czynnik osobno. Wynik: wiek wyjaśniał 2,5 procent, natomiast zawartość tłuszczu w ciele, tłuszcz trzewny i obwód talii wyjaśniały po około 18 do 20 procent.1
Zwykły obwód talii wypadł w tej analizie nieco lepiej niż pomiar tłuszczu trzewnego z densytometrii, czyli z badania obrazowego. Autorzy piszą wprost, że prosty pomiar antropometryczny niesie większość informacji, którą daje zaawansowane obrazowanie.1 Dla Ciebie oznacza to, że centymetr krawiecki jest tu sensowniejszym narzędziem niż kolejna aplikacja. Nasz kalkulator obwodu talii liczy dokładnie tę miarę i pokazuje, gdzie przyłożyć taśmę, bo miejsce pomiaru zmienia wynik.
Ważne zastrzeżenie. To jest badanie przekrojowe, czyli zdjęcie sytuacji w jednym momencie. Pokazuje, że te rzeczy idą w parze, i nie rozstrzyga, co jest przyczyną, a co skutkiem. Zdanie „tłuszcz obniża testosteron” byłoby tu nadinterpretacją.
Dlaczego dwóch mężczyzn o tej samej wadze ma inny wynik
Bo liczy się nie tyle ilość tłuszczu, co jego rozmieszczenie.
W drugiej analizie tej samej bazy, obejmującej 4948 mężczyzn, porównano tych z najniższą i najwyższą zawartością tłuszczu trzewnego wewnątrz tej samej kategorii BMI. Mężczyźni z wysokim tłuszczem trzewnym mieli testosteron niższy o 33 do 36 procent niż mężczyźni z niskim, przy tym samym BMI. Przy podziale według obwodu talii różnica wynosiła od 25 do 39 procent.2
Najmocniejsze zdanie z tej pracy dotyczy jednak czegoś innego. Mężczyźni o prawidłowej masie ciała, ale z dużą ilością tłuszczu trzewnego, mieli stężenie testosteronu porównywalne z mężczyznami otyłymi, u których tłuszczu trzewnego było mało.2
Innymi słowy: waga i BMI mogą tu mylić. Twardy, wypchnięty brzuch przy szczupłych rękach i nogach to sytuacja, którą sama waga pokaże jako „w normie”. Więcej o tej różnicy piszę w haśle o tłuszczu trzewnym.
Czy da się coś z tym zrobić bez leków
U mężczyzn z nadmiarem masy ciała najlepiej udokumentowanym sposobem jest redukcja.
Metaanaliza 44 badań z udziałem 1774 mężczyzn sprawdziła, jak zmienia się testosteron po utracie wagi. Przy odchudzaniu dietą niskokaloryczną stężenie testosteronu całkowitego wzrosło średnio o 2,5 nmol/l (przedział ufności 1,9 do 3,1), a po operacji bariatrycznej o 7,2 nmol/l. Mediana czasu obserwacji wynosiła 26 tygodni.3
Te 26 tygodni warto przełożyć na własny kalendarz. Policzyliśmy to 23 września 2026 naszym kalkulatorem tempa chudnięcia: przy tempie 0,7 procent masy ciała tygodniowo mężczyzna ważący 100 kg schodzi po 26 tygodniach do 83,3 kg, czyli traci 16,7 kg. Przy starcie 95 kg wychodzi 15,9 kg. To nie jest miesiąc pracy, tylko pół roku.
Czego ta metaanaliza nie mówi. Nie mówi, że u każdego wzrost będzie taki sam, bo autorzy wprost zaznaczają, że większy przyrost widziano u mężczyzn z wyższym wyjściowym BMI i niższym wyjściowym poziomem hormonu.3 Nie mówi też, że taka zmiana wystarczy do wyrównania niedoboru u konkretnego mężczyzny. Tego z metaanalizy odczytać się nie da.
Czy niski testosteron powoduje tycie?
Tego nie wiadomo i warto to powiedzieć wprost.
Obie cytowane tu analizy są przekrojowe, czyli pokazują sytuację w jednym punkcie czasu.12 Widać w nich, że niski testosteron i większa ilość tłuszczu trzewnego występują razem. Nie widać, co uruchamia co.
Wiadomo natomiast, że po redukcji masy ciała stężenie testosteronu rośnie, bo to już wynik z badań interwencyjnych.3 Który czynnik zaczyna pętlę u konkretnego mężczyzny, tego z tych danych odczytać się nie da. Jeśli szukasz szerszego kontekstu, opisałem go w haśle o otyłości brzusznej.
Jakie są minusy brania testosteronu?
Nie rozstrzygamy tego, bo to jest leczenie na receptę i ocena ryzyka należy do lekarza.
Warto natomiast wiedzieć, że wytyczne American Urological Association zawierają osobne zalecenia dla trzech grup: mężczyzn z chorobą sercowo-naczyniową lub podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym, mężczyzn z ryzykiem raka prostaty oraz tych, którzy chcą zachować płodność.4 Same wytyczne kładą też nacisk na monitorowanie w trakcie leczenia, a nie tylko na jego rozpoczęcie.
To są powody, dla których decyzji o terapii nie podejmuje się na podstawie artykułu ani wyniku z jednego badania.
Kiedy iść do lekarza i o co poprosić
Idź, jeśli objawy utrzymują się od tygodni i przeszkadzają Ci w normalnym funkcjonowaniu, albo jeśli obwód talii rośnie mimo tego, że nic w jedzeniu nie zmieniłeś.
Poproś o oznaczenie testosteronu całkowitego w surowicy, z krwi pobranej rano. Zgodnie z wytycznymi AUA rozpoznanie wymaga co najmniej dwóch takich pomiarów, więc nie zdziw się, jeśli lekarz zleci badanie drugi raz.4 Interpretacja należy do niego. Wytyczne AUA opisują ocenę pacjenta jako połączenie stężenia testosteronu z objawami i całością obrazu klinicznego, a nie odczyt jednej liczby z formularza.4
Nie kupuj na własną rękę preparatów „na testosteron” i nie zaczynaj niczego przed badaniem. Bez wyniku wyjściowego nikt, łącznie z Tobą, nie będzie wiedział, czy cokolwiek się zmieniło.
Co zrobić dziś, jeśli podejrzewasz niski testosteron?
Zmierz jutro rano obwód talii, na czczo, na wysokości pępka, i zapisz wynik razem z datą. Jeśli objawy z tego hasła utrzymują się od kilku tygodni, umów się do lekarza i powiedz wprost, że chcesz sprawdzić stężenie testosteronu. Pomiar i wizyta załatwiają dwie różne rzeczy: pierwszy pokazuje kierunek zmian, druga daje rozpoznanie.
Co z tego zapamiętać?
Objawy niskiego testosteronu są niespecyficzne, więc rozpoznanie stawia lekarz na podstawie objawów i co najmniej dwóch porannych pomiarów stężenia we krwi. W analizie 4984 mężczyzn wiek wyjaśniał 2,5 procent zmienności testosteronu, a obwód talii i zawartość tłuszczu około 18 do 20 procent. W drugiej analizie tej samej bazy mężczyźni z wysokim tłuszczem trzewnym mieli wynik niższy o 33 do 36 procent od mężczyzn z tym samym BMI i niskim tłuszczem trzewnym. Metaanaliza 44 badań pokazała wzrost testosteronu o 2,5 nmol/l po redukcji masy ciała dietą, przy medianie obserwacji 26 tygodni, choć nie rozstrzyga, u kogo i w jakim stopniu wystarczy to do wyrównania niedoboru.
